mech_mus_b0039_hercules_im_1.jpg

Hercules en Omphale

Bustes van Hercules en Omphale

 
Lucas Faydberbe
B0039, B0040
1675-1680
 

De Mechelse beeldhouwkunst van de 17e eeuw wordt door Faydherbe gedomineerd. Hij vertolkt meesterlijk de rubensiaanse vernieuwing (Faydherbe was een leerling van deze Antwerpse meester), de opgang van de barokstijl. Deze beelden hebben een bijzondere artistieke waarde omdat ze getuigen van een rijp gevoel voor monumentaliteit, een degelijke vertolking van een humanistische cultuurkennis en een krachtige, hoogbarokke en persoonlijke stijl.

 
HerculesOmphale
 

De geschiedenis van de Griekse held Herakles – de Romeinen kenden hem als Hercules – gaat, via mondelinge overlevering, terug tot een tijd van ver voor het begin van schriftelijke literaire tradities. Herakles was een onwettige zoon van de oppergod Zeus en de sterfelijke koningsdochter Alcmene. De godin Hera, vrouw van Zeus, koesterde een bijzondere wrok tegen dit kind. Zij probeerde het te vermoorden door twee giftige slangen in zijn wieg te leggen maar de zuigeling kneep de beesten dood en gebruikte ze als speelgoed. Zo werd Herakles’ legendarische kracht ontdekt. Hera liet hem evenwel niet met rust. Na jaren slaagde zij erin hem zo dol te maken dat hij uiteindelijk zijn eigen vrouw en kinderen vermoordde. Als straf voor die daad kreeg hij tien zware taken opgedragen van zijn halfbroer Eurysteus, inmiddels koning van Mycene. De eerste daarvan bestond uit het doden van de gevaarlijke leeuw van Nemea. Het hoofd van de held is hier getooid met de huid van de Nemeïsche leeuw die hij had gedood. De kop van het dier dient hem als hoofddeksel en drie klauwen van de poot vallen over zijn linkerschouder. Ook rechts zijn twee klauwen zichtbaar. De leeuwenmanen vallen over hoofd en schouders van Hercules en verweven zich deels met zijn eigen wilde lokken.

 

Omphale was koningin van Lydië, een rijk in het westen van Klein-Azië. Zij was de weduwe van een zekere Tmolus. Dit beeld verwijst naar het verhaal rond Herakles dat handelt over zijn moord op Iphitus, de zoon van Eurytus. Iphitus had de held beschuldigd van de diefstal van vee dat aan zijn vader toebehoorde. In een directe confrontatie tussen de twee mannen, wierp Herakles Iphitus van een rots. Het orakel van Delphi veroordeelde Herakles daarop tot slavernij. In die hoedanigheid wordt hij gekocht door Omphale. Aan haar hof is hij gedwongen vrouwenwerk te verrichten, zoals het spinnen van garen. In sommige versies van het verhaal doet hij dit zelfs vermomd als vrouw. Op haar beurt keerde ook Omphale de rollen om door zich meester te maken van zijn knots en zich in zijn leeuwenhuid te hullen. Uiteindelijk werd zij echter verliefd op Herakles, gaf de held zijn vrijheid terug en verkoos hem als haar echtgenoot. Omphale is in dit beeld bijzonder rijkelijk getooid. Haar lange blote hals en de welving van de borsten benadrukken de uitgewerkte plooienval van de drapering en de camee op haar rechterschouder die het kleed vasthoudt. Het haar is elegant in vlechtjes met juwelen omhooggebonden en valt in sierlijke lokken over haar schouders. De oorbellen en hanger geven haar een koninklijke voornaamheid. In haar blik zweemt enige ironie.