mech_mus_s0287_compositie_nr_4_im_1.jpg

Compositie nr. 4

Ray Gilles, Compositie nr. 4 

Olieverf op doek, 1956, (inv. nr. S0287) 

 

Ray Gilles (Leuven, 15 juni 1923 - Heist op den Berg, 1997) studeerde aan de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten van Mechelen en aan het Nationaal Hoger Instituut voor Schone Kunsten te Antwerpen. “Voor mij,” schreef Jan Walravens in mei 1949 aan Hugo Claus, “is het grootste nieuws van de laatste tijd de ontdekking van de jonge Mechelse kunstschilder Ray Gilles geweest. Een ‘vent’. Hij heeft de wanhoopsatmosfeer van Picasso overgenomen, maar doet het met een hartstocht en een visionaire kracht, die aan Bosch en Goya herinneren. Beslist een meester te wege.”

 

Compositie nr 4

 

compositie

De uitvinding van de fotografie maakte het voor kunstenaars minder interessant om met verf op canvas weer te geven wat zij zagen of wilden zien. Tegen het eind van de negentiende eeuw drong op grote schaal een andere wijze van observeren door, die in plaats van een natuurgetrouwe weergave de impressie van de kunstenaar trachtte weer te geven. Een niet-waarheidsgetrouwe weergave van de werkelijkheid was niet nieuw in de kunst. Zo kunnen de schilderijen van William Turner (1775-1851) gezien worden als een prelude naar wat later als expressionisme omschreven zou worden. In de jaren rond en vooral kort na de Eerste Wereldoorlog ontwikkelt zich uiteindelijk een kunststijl die volledig wil abstraheren van de werkelijkheid. In Nederland zijn Piet Mondriaan en Theo van Doesburg de bekendste vertegenwoordigers van “De Stijl”, genoemd naar het tijdschrift waarin de theoretici van deze nieuwe beweging sinds 1917 hun inzichten publiceerden. Binnen de abstracte kunst die in deze jaren zijn intrede doet – met Kandinsky als één van de grondleggers – gaat het echter niet alleen om het terugbrengen tot de essentiële vormen en kleuren van de realiteit om ons heen, maar wil men tevens komen tot de spirituele kern van het geobserveerde.

In de eerste helft van de twintigste eeuw wisselen de stromingen en de stijlen elkaar in een snel tempo af. Het expressionisme en de abstracte kunst van de eerste decennia wordt vervangen door een Nieuwe Zakelijkheid waarbij de maatschappij kritisch tegen het licht wordt gehouden (verisme). Zich afkeren van die maatschappij door een surrealistische, vaak dreigende toekomst voor te spiegelen is een andere vorm van beelding die in het magisch-realisme gestalte krijgt. De Tweede Wereldoorlog brengt een scherpe breuklijn aan in de dan ontstane verhoudingen. Het gevoel dat een moderne samenleving tot excessen kon voeren zoals die welke tussen 1939 en 1945 hadden plaatsgevonden, leidde bij tal van kunstenaars en literaten tot een gevoel van pure walging.

compositie

Kunstenaars rond Cobra lieten zich daarom inspireren door primitieve culturen, geesteszieken, kinderen en andere categorieën van niet door de hedendaagse verdorven maatschappij aangetaste groepen. De drang om zich creatief te uiten was bovendien niet uitsluitend weggelegd voor de “erkende” kunstenaar. Naast deze vorm van primitieve kunst ontwikkelt zich evenwel opnieuw een abstract-geometische vormentaal waarvan Ray Gilles, na een periode waarin hij de verschrikkingen van de oorlog op doek  gestalte gaf, een vertegenwoordiger is. Van hem is bekend dat hij eindeloos ingewikkelde mathematische berekeningen uitvoerde om het resultaat ervan in zijn werken tot uitdrukking te doen komen.

Compositie nr. 4 is daarvan een goed voorbeeld, evenals twee andere werken in de stedelijke collectie, beide simpelweg Compositie genoemd (S1168 en S01169).

 


 Meer lezen?

DE BOODT, K., Van uw tijd? Kunstgrepen omtrent 58 (tent. cat. Hof van Busleyden, 11 oktober 2008 – 11 januari 2009), Mechelen: [z. uitg.], 2008, blz. 78-83.

DUMEZ, G., “Ray Gilles, Ambassadeur humor”, in: Ons Erfdeel 9 (1965-66), blz. 38-43.

VAN WIEMEERSCH, A., Contemporary painters and sculptors in Belgium, Gent: [eigen beheer], 1973, blz. 126-127.