mech_mus_g1133_brug-over-melaan-vanaf-graspoort_im_1.jpg

Brug over de Melaan

Alfred Ost, Brug over de Melaan gezien vanaf de Graspoort

Aquarel, s.d. (inv.nr. G/1133)

 

Een van de bekendste Mechelse kunstenaars is Alfred Ost, geboren in Zwijndrecht op 14 februari 1884, overleden te Antwerpen op 9 oktober 1945. Op 18-jarige leeftijd verhuist hij met zijn ouders naar Mechelen waar hij lessen volgt aan de Academie voor Beeldende Kunsten. Ost zet zijn studies voort aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Antwerpen en het Hoger Instituut. In de Mechelse Brusselpoort richt hij een atelier in. Zijn eerste tentoonstelling in Brussel, in maart 1913, is een groot succes. In augustus 1914 vlucht hij met zijn ouders via Sluis naar Amsterdam. Ondanks het feit dat hij dus maar enkele jaren in Mechelen heeft gewoond, wordt Ost als een echte Mechelaar beschouwd.

 

Brug over Melaan

Ost tekent vaak en graag Mechelse zichten. Zo heeft hij tal van tekeningen gemaakt van de Mechelse vlietjes, met speciale aandacht aan de bruggen over deze watertjes. Als postkaarten herneemt hij dit onderwerp in een zestal series, gewijd aan de Volmolen, de Meijsbrug, de Befferbrug-Zakbrug, de Ankerbrug, de Olifantbrug-Sluisbrug en de Kleine Melaan. Zo tekent hij in 1907 De Brug over de Melaan gezien vanaf de Graspoort. In 1912 brengt Ost als vierde kaart in de serie De Kleine Melaan deze tekening als postkaart uit. De tekening in onze collectie is naar alle waarschijnlijkheid evenwel niet uit 1907. Zij is immers niet gedateerd en bevat alleen het bekende monogram van de kunstenaar: de letter A met daaromheen de O. Wat is hier aan de hand?

Zoals bekend heeft Ost zich in Amsterdam, in de jaren dat hij tijdens de Eerste Wereldoorlog daar woonde en werkte, in het bijzonder ingezet voor de Belgische vluchtelingen en oorlogsslachtoffers. Dit deed hij onder andere door de winst op de verkoop van zijn prentkaarten ter beschikking te stellen aan deze charitatieve doelen. Bij drukkerij Kotting, waar hij snel een werkkring en tevens een welwillend oor vindt voor de noden van de Belgische weduwen en wezen, zet hij zijn activiteit als maker van prentbriefkaarten, begonnen in Mechelen, voort. De eerste kaarten die hij laat drukken hebben betrekking op zijn vlucht, in augustus 1914, via Sluis naar het noorden. In een serie van zes beeldt hij De vlucht naar Holland door een Belg gezien af. De ontberingen die de vluchtelingen moesten ondergaan geeft hij indringend weer.

Vlucht

Terug in België, na afloop van de Grote Oorlog, vestigt Ost zich in januari 1919 in Borgerhout. Hij onderwijst aan diverse scholen in het Antwerpse maar slaagt er niet in een docentschap aan de Koninklijke Academie te verwerven. Ook de oprichting van een Ost-museum mislukt tot twee maal toe. Tussen 1936 en 1938 schenkt hij grote delen van zijn tekeningencollectie aan de musea van Zwijndrecht, Mechelen, Roosendaal en 's-Hertogenbosch. Voor zijn werk in Amsterdam ten bate van de Belgische oorlogsslachtoffers en de wezen en weduwen krijgt de kunstenaar een hoge koninklijke onderscheiding.

vlietjes

Maar wat is er gebeurd met de vele tekeningen die hij vóór 1914, vooral in Mechelen, heeft gemaakt? Heeft Ost ze allemaal kunnen meenemen naar Amsterdam? Binnen de uitgebreide verzameling tekeningen in Mechels bezit zijn er genoeg gedateerd vóór de vlucht naar Nederland. Maar heeft hij alles kunnen redden? Van de Mechelse vlietjes had hij zeker nog de prentkaarten maar zijn de originelen bewaard gebleven? Ligt hier misschien de verklaring voor het ontbreken van de datering op de tekening van de Brug over de Melaan gezien vanaf de Graspoort? Wellicht heeft Ost met behulp van de prentbriefkaart de oorspronkelijke tekening gereconstrueerd. Het lijkt een aannemelijke verklaring voor het ontbreken van een datering op de tekening. Op de meeste andere schetsen en tekeningen ontbreekt een dergelijke notitie immers vrijwel nooit.

 

Kort voor de Tweede Wereldoorlog besluit Ost om het grootste deel van zijn tekeningencollectie weg te schenken. Hij kiest ervoor om de tekeningen met Mechelse onderwerpen aan de stad Mechelen te geven. Aan zijn geboorteplaats Zwijndrecht laat hij de tekeningen na die betrekking hebben op de Eerste Wereldoorlog. Ook aan Hoogstraten wil hij een deel van zijn collectie schenken maar de gemeente kan het met de kunstenaar niet eens worden over de voorwaarden. Mechelen kan dankzij de gift van de kunstenaar putten uit bijna 1000 tekeningen en schetsen van Alfred Ost. De werken geven niet alleen een beeld van zijn enorme productie waarbij de Mechelse tijd als bijzonder vruchtbaar mag worden aangemerkt, maar zijn tekeningen geven ook een beeld van de stad zoals die er aan het begin van de twintigste eeuw uitzag. Daarmee krijgen ze het karakter van documents humains terwijl ze tegelijkertijd vaak oogstrelend mooi zijn… in een stijl die door vrijwel iedereen wordt herkend: Ost is nu eenmaal Ost.

 


 

Meer lezen?

 

JONCKEER, R., Mechelen in het oeuvre van Alfred Ost, 1884-1945. Retrospectieve tentoonstelling, Mechelen: Stadsbestuur, 1980.

MAES, B. &  RAEYMAEKERS, A., Alfred Ost, 1884-1945, Brussel: Fiscale Hogeschool, 1988.

MERTENS, F?., Alfred Ost, Kasterlee: De Vroente, 1971.

VAN BLOKLAND, S., et al., Alfred Ost in Nederland, Amsterdam: Stadsdrukkerij, 1990.